BioKontrol

Elektroniczna kontrola wywozu nieczystości ciekłych - dlaczego gminy odchodzą od segregatorów

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminę obowiązek prowadzenia ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków oraz kontroli częstotliwości ich opróżniania. W praktyce wiele urzędów robi to nadal w Excelu albo na papierze.

Elektroniczna kontrola wywozu nieczystości ciekłych w gminie

Skąd bierze się obowiązek ewidencji

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (art. 3 ust. 3) zobowiązuje gminę do prowadzenia ewidencji zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków, ewidencji umów zawartych na odbiór nieczystości ciekłych, a także do kontrolowania częstotliwości opróżniania zbiorników i zgodności z przepisami odrębnymi. Nowelizacja ustawy z 2022 roku doprecyzowała ten obowiązek: każdą nieruchomość wyposażoną w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię gmina powinna skontrolować nie rzadziej niż raz na dwa lata, sprawdzając zarówno posiadanie umowy na wywóz, jak i faktyczną częstotliwość opróżniania.

W praktyce oznacza to, że dla każdej z takich nieruchomości urząd musi mieć bieżącą odpowiedź na kilka pytań: czy właściciel ma zawartą umowę i z jakim podmiotem uprawnionym, jaka częstotliwość wywozu wynika z pojemności zbiornika i liczby mieszkańców, kiedy odbył się ostatni udokumentowany wywóz oraz czy między deklarowaną a faktyczną częstotliwością nie ma rozbieżności. Bez tych danych trudno wytypować nieruchomości do kontroli, a jeszcze trudniej odpowiedzieć na pytania kontrolerów w trakcie samej kontroli.

Przy kontroli Najwyższej Izby Kontroli czy Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ) brak aktualnej, kompletnej ewidencji bywa dla urzędu bolesny w bardzo praktyczny sposób: kontrolerzy pytają o konkretne nieruchomości i konkretne daty, a odpowiedź „trzeba sprawdzić w segregatorze” albo „zapytamy przewoźnika” wygląda inaczej niż wydruk z systemu pokazujący pełną historię. Negatywny wynik takiej kontroli oznacza zwykle wystąpienie pokontrolne z terminem na uzupełnienie danych i wdrożenie zaleceń - a uzupełnianie zaległej ewidencji pod presją czasu jest samo w sobie dodatkowym obciążeniem dla niewielkich kadrowo referatów ochrony środowiska.

Problem ewidencji papierowej i arkuszowej

Najczęstsze problemy, jakie widać przy ręcznej ewidencji, to przede wszystkim brak jednego źródła prawdy - dane o umowie są w jednym miejscu, potwierdzenia wywozu w innym, często wyłącznie u samego przewoźnika, a historia kontroli sanitarnych nieruchomości w jeszcze innym segregatorze albo wcale nie jest spisana. Brakuje twardego dowodu na to, że deklarowany wywóz faktycznie odbył się pod właściwym adresem, a nie tylko został wpisany do zeszytu - w razie wątpliwości nie ma jak tego zweryfikować inaczej niż telefonicznie u przewoźnika. Do tego dochodzi żmudne, ręczne przepisywanie danych do corocznego sprawozdania, które trzeba zliczyć z rozproszonych źródeł raz w roku pod presją terminu - a każdy błąd przy przepisywaniu to potencjalny problem przy późniejszej weryfikacji przez organ nadrzędny. Przy kilku tysiącach nieruchomości w gminie taki system szybko traci spójność, a znalezienie historii jednej konkretnej posesji oznacza przegląd kilku różnych zbiorów dokumentów.

Jak wygląda cyfrowy łańcuch w BioKontrol

System BioKontrol prowadzi ten sam proces jako jeden, spójny łańcuch dokumentów, w którym każdy etap jest zapisany elektronicznie i powiązany z tą samą kartoteką adresu. Zaczyna się od kartoteki nieruchomości i umowy z mieszkańcem w module Kartoteki - z danymi budynku, typem i pojemnością zbiornika, rodzajem ścieków oraz wybranym przedsiębiorcą wywozowym. Na tej podstawie w module Magazyn › Pobrania powstaje dokument pobrania: najpierw w buforze, do sprawdzenia i ewentualnej korekty, a po zatwierdzeniu trafia do rejestru dokumentów pobrań. W terenie kierowca potwierdza odbiór w aplikacji mobilnej StudioSystem Pro, zalogowany na koncie przypisanym do konkretnego pojazdu - adres wybiera z listy albo skanuje kod QR przypisany do kartoteki, a aplikacja automatycznie odczytuje współrzędne GPS urządzenia w chwili potwierdzenia. Kolejny etap to zrzut w module Magazyn › Zrzuty: dokument zrzutu wymaga wcześniej zatwierdzonych dokumentów pobrania dla danego pojazdu, punkt zrzutu wybiera się z listy lub skanuje QR, a lokalizacja i ilość nieczystości w wozie uzupełniają się automatycznie. Zatwierdzony dokument zrzutu można dodatkowo potwierdzić podpisem elektronicznym, a jego trasę odtworzyć na mapie w module Przebieg trasy. Na końcu łańcucha moduł Informacje › Raporty zamienia te dane w gotowe zestawienia do sprawozdania rocznego - bez ręcznego przepisywania.

Rola poszczególnych modułów w codziennej pracy urzędu

Kartoteki to fundament całego systemu - jedna karta na każdą nieruchomość wyposażoną w zbiornik bezodpływowy lub przydomową oczyszczalnię ścieków, z danymi budynku, typem i pojemnością zbiornika, rodzajem ścieków, formą użytkowania, danymi kontaktowymi właściciela, liczbą mieszkańców oraz wybranym przedsiębiorcą wywozowym. W obrębie tej samej kartoteki działa moduł Kontrole, w którym zapisuje się każdą kontrolę sanitarną nieruchomości - datę, sygnaturę, organ kontrolujący, przyczynę oceny i uwagi. Dzięki temu historia kontroli, umowa i historia wywozów są widoczne w jednym miejscu, a nie w trzech osobnych rejestrach.

Aplikacja mobilna StudioSystem Pro na Androida to narzędzie kierowcy firmy asenizacyjnej, zalogowanego na koncie przypisanym do konkretnego pojazdu. Dokument pobrania powstaje przy odbiorze u mieszkańca, dokument zrzutu - w punkcie zrzutu, a system nie pozwala zatwierdzić zrzutu bez wcześniej zatwierdzonych pobrań dla danego pojazdu. Kluczowa cecha obu dokumentów to automatyczny odczyt współrzędnych GPS urządzenia w chwili potwierdzenia - to utrudnia zadeklarowanie odbioru lub zrzutu w innym miejscu niż faktyczne.

Raporty zamieniają dane zebrane przy każdym pobraniu i zrzucie w gotowe zestawienia: ankietę sprawozdawczą do sprawozdania rocznego, raport z wywozu w podziale na mieszkańca, ulicę, miejscowość lub całą gminę, a także raport z przewozu przedsiębiorcy pokazujący ilości, uchybienia i braki zrzutów. Osobne zestawienia - opóźnienie zrzutu, przekroczony termin wywozu, przepełnienie zbiornika pojazdu - pozwalają typować nieruchomości i przedsiębiorstwa do sprawdzenia, zamiast przeglądać całą bazę ręcznie.

Korzyść dla urzędnika i porównanie „przed / po”

Dla referenta gminnego największą różnicą jest czas potrzebny na przygotowanie się do kontroli i mniejsze ryzyko błędu przy raportowaniu do organów nadrzędnych. Zamiast szukać dokumentów w kilku miejscach, urzędnik ma jeden ekran z historią wywozów, umów i kontroli dla danej nieruchomości. Poniższe zestawienie pokazuje, co konkretnie się zmienia w codziennej pracy.

ObszarEwidencja papierowa / arkuszowaSystem BioKontrol
Źródło prawdy o nieruchomościDane rozproszone: segregator z umowami, osobny zeszyt wywozów, wiedza w głowie referentaJedna kartoteka adresu z umową, historią wywozów i historią kontroli
Dowód wykonania wywozuWpis w zeszycie przewoźnika, trudny do zweryfikowania niezależnieElektroniczny dokument pobrania i zrzutu z automatycznym zapisem współrzędnych GPS
Czas przygotowania sprawozdania rocznegoRęczne przepisywanie i sumowanie danych z kilku źródeł raz w rokuAnkieta sprawozdawcza generowana z danych zbieranych na bieżąco przy każdym pobraniu i zrzucie
Ryzyko błędu przy kontroli NIK/WIOŚWysokie - rozbieżności między umową, deklaracją a faktycznym wywozem trudno wykryć wcześniejNiższe - jeden zapis danych oraz zestawienia opóźnień i przekroczonych terminów wywozu
Wyszukanie historii jednej nieruchomościPrzegląd kilku segregatorów i zeszytów, często telefon do przewoźnikaJedna kartoteka adresu z pełną historią umów, wywozów i kontroli

Pełniejszy obraz poszczególnych elementów tego łańcucha - kartotek, aplikacji mobilnej i raportów - znajdziesz w pozostałych artykułach z tej serii, do których linkujemy poniżej.

Glosariusz

  • Zbiornik bezodpływowy (szambo) - urządzenie do gromadzenia nieczystości ciekłych bez odprowadzania do gruntu lub wód.
  • Przydomowa oczyszczalnia ścieków - urządzenie oczyszczające ścieki bytowe na terenie nieruchomości, z okresowym wywozem osadu.
  • Podmiot uprawniony - firma asenizacyjna posiadająca zezwolenie gminy na odbiór nieczystości ciekłych.
  • Ewidencja umów - rejestr umów zawartych między mieszkańcami a podmiotami uprawnionymi na wywóz nieczystości.
  • Częstotliwość opróżniania - minimalny odstęp czasu między kolejnymi wywozami, wynikający z pojemności zbiornika i liczby mieszkańców.
  • Nieczystości ciekłe - ścieki gromadzone w zbiornikach bezodpływowych, odbierane przez uprawnione podmioty.
  • Dokument pobrania / dokument zrzutu - elektroniczne potwierdzenie odbioru nieczystości ciekłych od mieszkańca (pobranie) oraz ich przekazania w punkcie zrzutu (zrzut), rejestrowane w aplikacji mobilnej wraz ze współrzędnymi GPS.
  • Ankieta sprawozdawcza (sprawozdanie roczne) - coroczne zestawienie danych o ilości odebranych nieczystości ciekłych, przekazywane do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ).

Najczęściej zadawane pytania

Czy gmina ma obowiązek prowadzić ewidencję zbiorników bezodpływowych w formie elektronicznej?

Przepisy nie narzucają wprost formy elektronicznej, ale wymagają aktualności i kompletności danych, co w praktyce trudno utrzymać ręcznie przy większej liczbie nieruchomości.

Co grozi gminie za brak aktualnej ewidencji?

Ryzyko negatywnych wyników kontroli (np. NIK, WIOŚ) i trudność w wykazaniu realizacji obowiązków ustawowych.

Czy system zastępuje kontrolę fizyczną nieruchomości?

Nie, ale dostarcza dowodów (czas, lokalizacja, dokument) ułatwiających i przyspieszających takie kontrole.

Dla ilu mieszkańców/nieruchomości sprawdza się takie rozwiązanie?

Skaluje się zarówno dla małych gmin wiejskich, jak i większych, wieloosiedlowych.

Jak działa weryfikacja GPS przy odbiorze i zrzucie nieczystości?

Kierowca potwierdza pobranie i zrzut w aplikacji mobilnej StudioSystem Pro, a system automatycznie odczytuje współrzędne GPS urządzenia w tym momencie. To utrudnia zadeklarowanie zrzutu w miejscu innym niż faktyczne.

Czy system pozwala dokumentować kontrole sanitarne nieruchomości?

Tak, moduł Kontrole w kartotece adresu pozwala zapisać datę, sygnaturę, organ kontrolujący, przyczynę oceny i uwagi z każdej kontroli - razem z umową i historią wywozów tej samej nieruchomości.

Czy da się przenieść do systemu istniejącą bazę mieszkańców z Excela?

Tak, moduł Import pozwala wczytać dane adresowe mieszkańców zbiorczo z pliku Excel, co przyspiesza wdrożenie w gminie, która ma już własną ewidencję w arkuszu.